فصل چهارم : حج ، راز زندگى اجتماعات اسلامى و نظاماتى كه جهات روحى در آنها بيشتر است بسيارند ، و جملگى به منتهاى دقت رسيده ، و شرايع گذشته آنها را آرزو مىنمايند و به آنها رشك مىبرند . و همانجا در ميان آن نظامات كه قوانين و موضوعات آن مرتب و آراسته است ، نظام حج را مىبينى كه جلالش روشن‌تر و اثر آن در نفس بيشتر است ، زيرا حج براى كمال توحيد و اخلاص ، و نجات روح از آنچه تباه كننده او است ، و براى زيادى رفعت و نيرو و بينايى و پاكى و راستى و مهربانى و لطف و همكارى بزرگترين عامل و مؤثر است ، و آن انديشه ، شريك كردن نيازمندان در مال ، انفاق در راه خداوند - اگر چه به تمامى ثروت انسان باشد - و قربانى نمودن ، اگرچه نزديك‌ترين كسان شخص باشد ، در راه مقصودى عالى كه همان تحصيل رضاى حق و خشنودى ذات اوست را در نفوس برقرار و جاىگير مىنمايد ، و آنها را از نظام زندگى عادى رهايى داده و به نظام ديگرى كه در نزد پروردگار بهتر و باقىتر است راهنمايى و